Thực hiện quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Sở Khoa học và Công nghệ báo cáo tổng kết việc thi hành Nghị quyết số 06/2023/NQ-HĐND ngày 06/7/2023 của Hội đồng nhân dân tỉnh Quy định một số nội dung, định mức xây dựng dự toán, mức chi đối với nhiệm vụ khoa học và công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng giữ vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội, tỉnh Lào Cai đã không ngừng hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước cho lĩnh vực này. Sau gần 3 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 06/2023/NQ-HĐND ngày 06/7/2023 của Hội đồng nhân dân tỉnh về quy định một số nội dung, định mức xây dựng dự toán, mức chi đối với nhiệm vụ khoa học và công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh, nhiều kết quả tích cực đã được ghi nhận, tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển mới của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại địa phương.
Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước
Ngay sau khi Nghị quyết số 06/2023/NQ-HĐND được ban hành, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lào Cai đã chủ động tham mưu UBND tỉnh triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm đưa nghị quyết vào thực tiễn. Các nội dung trọng tâm của nghị quyết tập trung quy định cụ thể các khoản chi phục vụ hoạt động quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ như: chi hoạt động của các hội đồng tư vấn, tổ thẩm định kinh phí, thuê chuyên gia tư vấn độc lập, kiểm tra đánh giá nhiệm vụ khoa học và công nghệ, tổ chức hội nghị, hội thảo khoa học… Việc cụ thể hóa các định mức chi đã góp phần tăng cường tính minh bạch, chặt chẽ trong quản lý tài chính; đồng thời giúp các cơ quan, đơn vị thuận lợi hơn trong quá trình xây dựng dự toán, quản lý, sử dụng và thanh quyết toán kinh phí thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ.
Để bảo đảm công tác quản lý được thông suốt, UBND tỉnh cũng đã ban hành các quyết định ủy quyền cho Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thực hiện một số nội dung trong quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh sử dụng ngân sách nhà nước. Việc phân cấp, ủy quyền đã tạo điều kiện nâng cao tính chủ động, linh hoạt cho cơ quan chuyên môn trong xử lý công việc, đồng thời rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Song song với đó, công tác tuyên truyền, phổ biến nghị quyết được Sở Khoa học và Công nghệ triển khai rộng khắp thông qua các hội nghị tập huấn, hướng dẫn chuyên môn cho các sở, ban, ngành, địa phương và các tổ chức chủ trì thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Qua đó, nhận thức và năng lực thực hiện của các cơ quan, đơn vị từng bước được nâng cao, góp phần triển khai nghị quyết đồng bộ và hiệu quả.
Ảnh minh họa: Hội nghị bàn giao, tiếp nhận và quản lý ứng dụng kết quả nghiên cứu của các nhiệm vụ KHC&CN cấp tỉnh nghiệp thu trong năm 2025 (Nguyễn Thị Hương Giang VPS)
Quản lý chặt chẽ nguồn lực tài chính cho khoa học và công nghệ
Một trong những điểm nổi bật trong quá trình triển khai Nghị quyết số 06/2023/NQ-HĐND là việc tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt dự toán kinh phí được thực hiện đúng quy định của Luật Ngân sách nhà nước và các thông tư hướng dẫn của Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính. Hằng năm, Sở Khoa học và Công nghệ đã chủ trì tham mưu xây dựng và phân bổ kinh phí cho các đề tài, dự án khoa học và công nghệ cấp tỉnh trên cơ sở nội dung chuyên môn, khối lượng công việc và sản phẩm dự kiến của từng nhiệm vụ. Công tác thẩm định kinh phí được thực hiện chặt chẽ thông qua các tổ thẩm định và hội đồng tư vấn nhằm bảo đảm tính phù hợp, tiết kiệm và hiệu quả trong sử dụng ngân sách. Theo thống kê, trung bình mỗi năm Sở Khoa học và Công nghệ tham mưu tổ chức khoảng 5 hội đồng tư vấn xác định nhiệm vụ, 35 hội đồng tuyển chọn hoặc giao trực tiếp, 25 hội đồng đánh giá nghiệm thu và 35 tổ thẩm định kinh phí. Các hoạt động này đã góp phần nâng cao chất lượng công tác xác định, tuyển chọn, tổ chức thực hiện và đánh giá các nhiệm vụ khoa học và công nghệ trên địa bàn tỉnh. Giai đoạn 2023 – 2026, UBND tỉnh Lào Cai đã phê duyệt triển khai mới 41 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh với tổng kinh phí khoảng 34 tỷ đồng. Các nhiệm vụ được lựa chọn cơ bản bám sát định hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, tập trung vào các lĩnh vực có tính ứng dụng cao, phục vụ trực tiếp đời sống nhân dân và phát triển sản xuất. Công tác quản lý, sử dụng và thanh quyết toán kinh phí cũng được thực hiện nghiêm túc, đúng quy định. Hồ sơ thanh quyết toán cơ bản đầy đủ, bảo đảm tính công khai, minh bạch và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.
Khoa học, công nghệ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội
Việc triển khai hiệu quả Nghị quyết số 06/2023/NQ-HĐND đã tạo điều kiện quan trọng để các nhiệm vụ khoa học và công nghệ phát huy hiệu quả trong thực tiễn. Nhiều đề tài, dự án sau nghiệm thu đã được ứng dụng vào sản xuất, quản lý và đời sống, góp phần nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và hiệu quả quản lý tại địa phương. Thông qua các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, tỉnh Lào Cai từng bước thúc đẩy đổi mới công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, phát triển sản phẩm đặc hữu, nâng cao chất lượng dược liệu, ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý nhà nước và đời sống xã hội. Các hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ đã góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương theo hướng bền vững. Cùng với đó, công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ được triển khai thường xuyên, giúp kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế phát sinh trong quá trình thực hiện. Qua kiểm tra, các tổ chức và cá nhân thực hiện nhiệm vụ được hướng dẫn tuân thủ đầy đủ quy định về chuyên môn và tài chính, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.
Nhiều khó khăn, thách thức đặt ra trong giai đoạn mới
Theo đánh giá của Sở Khoa học và Công nghệ, một số định mức chi hiện hành chưa thực sự phù hợp với yêu cầu thực tiễn, nhất là đối với các nhiệm vụ mới liên quan đến đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, khởi nghiệp sáng tạo và ứng dụng công nghệ cao. Một số cơ quan, đơn vị còn gặp khó khăn trong quá trình lập dự toán, xác định nội dung chi, dẫn đến hồ sơ phải điều chỉnh nhiều lần. Bên cạnh đó, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo liên tục được sửa đổi, bổ sung trong thời gian qua khiến một số nội dung của nghị quyết chưa được cập nhật kịp thời, ảnh hưởng đến tính đồng bộ trong triển khai thực hiện. Đặc biệt, trong bối cảnh yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng cao, nhiều định mức chi như chi thuê chuyên gia tư vấn độc lập, chi thù lao cho thành viên hội đồng hay chuyên gia tham gia nhiệm vụ khoa học và công nghệ chưa đủ sức hấp dẫn để thu hút các nhà khoa học đầu ngành tham gia giải quyết những vấn đề lớn của địa phương. Ngoài ra, điều kiện ngân sách địa phương còn hạn chế cũng ảnh hưởng đến khả năng bố trí nguồn lực cho các nhiệm vụ khoa học và công nghệ quy mô lớn, có tính đột phá.
Hướng tới xây dựng cơ chế tài chính mới đồng bộ và phù hợp hơn
Trong giai đoạn phát triển mới, tỉnh Lào Cai xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030 đã xác định mục tiêu nâng tỷ lệ chi cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số lên tối thiểu 3% tổng chi ngân sách địa phương; triển khai từ 100 đến 125 nhiệm vụ khoa học và công nghệ, trong đó tối thiểu 70% nhiệm vụ được ứng dụng vào thực tiễn trong vòng một năm sau nghiệm thu.
Để đáp ứng yêu cầu đó, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lào Cai xác định cần thiết phải tham mưu UBND tỉnh trình Hội đồng nhân dân tỉnh ban hành nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 06/2023/NQ-HĐND, bảo đảm phù hợp với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn mới của Trung ương.
Việc xây dựng cơ chế tài chính mới không chỉ nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong công tác quản lý tài chính mà còn tạo điều kiện thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước, tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị và phát huy tối đa vai trò của khoa học, công nghệ trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Có thể khẳng định rằng, việc triển khai Nghị quyết số 06/2023/NQ-HĐND trong thời gian qua đã tạo nền tảng quan trọng cho công tác quản lý và phát triển khoa học, công nghệ tại tỉnh Lào Cai. Những kết quả đạt được không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn thúc đẩy ứng dụng khoa học và công nghệ vào thực tiễn đời sống, sản xuất. Trong thời gian tới, với việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phù hợp với yêu cầu mới, lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của tỉnh Lào Cai được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của địa phương./.
Nguyễn Thị Hương Giang - VPS